Niebieski rak pręgowaty

Niebieski rak pręgowaty

W artykule opisano dwa pierwsze przypadki znalezienia raka pręgowatego o niebieskim ubarwieniu. Oba znaleziono w Polsce.

Raki to skorupiaki cenione w akwakulturze, gdzie są hodowane w celach konsumpcyjnych. Charakteryzują się dużą różnorodnością kolorystyczną, dzięki czemu są obecne także na światowych wystawach i konkursach zwierząt ozdobnych. W obu przypadkach najczęściej spotykani są przedstawiciele rodziny Cambaridae. Niestety, ich wysoka odporność na niekorzystne warunki środowiskowe i stosunkowo niskie wymagania hodowlane przyczyniły się do niekontrolowanej ekspansji ich populacji na całym świecie w wyniku ucieczki z akwakultury lub celowego wprowadzenia.

Rak pręgowaty, Faxonius limosus (Rafinesque, 1817), znany wcześniej jako Orconectes limosus, jest przedstawicielem rodziny Cambaridae, naturalnie występującym w wodach słodkich północno-wschodnich Stanów Zjednoczonych. W Europie został celowo wprowadzony do stawu hodowlanego w Barnówku (obecnie północno-zachodnia Polska) w latach 90-tych XIX wieku. Z tego stanowiska gatunek przedostał się do wód otwartych i rozpoczął swoją ekspansję, dodatkowo wspomaganą kolejnymi wprowadzeniami. Uzasadnieniem wypuszczenia F. limosus do wód europejskich była jego odporność na dżumę raków wywoływaną przez Aphanomyces astaci, która doprowadziła do drastycznego zmniejszenia populacji gatunków rodzimych w Europie (m.in. raków szlachetnych Astacus astacus (Linnaeus, 1758). Niestety, nowy gatunek okazał się mniejszy i mniej smaczny niż gatunek rodzimy, dlatego uznano go za gorszy od strony komercyjnej, choć co do tego ostatniego, nowsze badania niekoniecznie są spójne.

F. limosus występuje obecnie w większości wód słodkodwodnych Europy Środkowej i Zachodniej, gdzie uniemożliwia prowadzenie skutecznej reintrodukcji rodzimych gatunków raków, ponieważ jest potencjalnym wektorem dżumy i konkurencyjnym inwazyjnym gatunkiem. Przyczynia się również do procesu degradacji podbitych ekosystemów wodnych. Pomimo nałożonego zakazu ze względu na zaliczenie gatunku do gatunków inwazyjnych w Polsce, F. limosus jest regularnie sprzedawany na wystawach i targach zoologicznych i wodnych jako skorupiak proponowany do prywatnych stawów. F. limosus występuje również w stawach akwakultury, do których dociera z sąsiednich akwenów. W niewielkiej skali gatunek ten jest również obserwowany w tzw. akwarystyce biotopowej, ze względu na to, że jest to najpospolitszy rak występujący w polskich wodach.

Na szczęście F. limosus jest gatunkiem stosunkowo łatwym do identyfikacji dzięki obecności charakterystycznych skupisk kolców zlokalizowanych na policzkach, niewystępujących u innych przedstawicieli rodziny Cambaridae obserwowanych w wodach europejskich. Tego zwykle brązowego lub szarego raka można również odróżnić od rodzimych raków dzięki obecności ciemnoczerwonych (wiśniowych) pasów na odwłoku, pomarańczowych szczytów szczypiec z czarną opaską i jednocześnie brakiem środkowej czubka grzebienia. Jednak żadna z rozpoznawalnych cech nie wydaje się mieć takiego znaczenia jak wiśniowe pasy, którym w Polsce rak ten zawdzięcza nawet swoją nazwę. Dotychczas była to najczęściej używana cecha do rozpoznawania raka pręgowatego przez wędkarzy, akwarystów czy inspektorów weterynarii. Trudności w ocenie wszystkich pozostałych cech mogą przyczynić się do błędnej identyfikacji, co z kolei może skutkować dalszym rozprzestrzenianiem się niepożądanych, inwazyjnych raków w Europie.

Pełny artykuł w języku angielskim dostępny pod linkiem:
https://www.kmae-journal.org/articles/kmae/full_html/2020/01/kmae200018/kmae200018.html